Urbex a ryzykowne zachowania nastolatków
Agata Sierota
Co to jest urbex?
Urbex – to skrót od „urban exploration” (eksploracja miejska). Polega na odkrywaniu i badaniu opuszczonych, niezagospodarowanych lub zamkniętych obszarów miejskich, np. fabryk, szpitali, magazynów, stacji kolejowych, schronów czy ruin. Głównym celem tych działań jest odkrywanie tajemnic danych obszarów oraz poznawanie ich historii. Dla wielu osób jest to pasja, którą uprawiają według określonych zasad. W trakcie eksploracji pasjonaci dokumentują swoje wyprawy, fotografują, filmują, zbierają informacje o odwiedzanych miejscach. Unikają oni ingerowania w otoczenie, aby inni również mogli cieszyć się odkrywaniem opuszczonych miejsc, postępują zgodnie z prawem (archiwum.wroclife.pl). Motywem podejmowania urbexu jest zwykle pasja historyczna, czasem działania w kierunku ochrony obiektów zabytkowych, a także ich zabezpieczenia przez właścicieli. Za granicą urbex to także źródło zarobkowania – organizowanie wypraw do opuszczonych miejsc.
Istnieją dwie podstawowe zasady urbexu:
• Take only pictures (zabierz tylko zdjęcia) – głównym celem powinno być obserwowanie i dokumentowanie opuszczonych miejsc. Nie powinno się zabierać z nich żadnych przedmiotów ani elementów. Ważne jest, aby pozostawić wszystko tak, jak było. Każdy przedmiot lub element, który zostanie zabrany, powoduje naruszenie tego środowiska i prowadzi do utraty jego wartości historycznej. Ważne jest, aby ograniczyć się do fotografowania czy filmowania.
• Leave only footprints (zostaw tylko ślady stóp) - odnosi się do dyskretnej i nieinwazyjnej obecności podczas eksploracji. Nie powinno się podejmować działań, które prowadzą do dewastacji, zniszczenia lub pogorszenia stanu budynków czy infrastruktury. Trzeba unikać niszczenia, demontażu lub zrywania elementów architektonicznych. Działania nie mogą ingerować w konstrukcję lub środowisko naturalne.
Prawo
Przed rozpoczęciem jakiejkolwiek eksploracji, istotne jest zapoznanie się z miejscowymi przepisami, dotyczącymi dostępu do terenów prywatnych oraz opuszczonych budynków. Ważne jest, aby działać zgodnie z obowiązującym prawem i respektować wszelkie regulacje. Warto pamiętać, że nawet opuszczony i zniszczony budynek może stanowić własność prywatną. Pierwsze sygnały własności to ogrodzony teren, kamery monitoringu, tablice informujące o zakazie wstępu czy fizyczna ochrona obiektu. Naruszenie miru domowego to przestępstwo, zgodnie z art. 193 Kodeksu karnego: Kto wdziera się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuszcza, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku (adwokatmdp.pl).
Czy nastolatki przestrzegają zasad urbexu?
Wielu pasjonatów urbexu, poszukiwaczy historii twierdzi, że często spotykają się z wandalizmem młodych ludzi, agresją, nieodpowiedzialnymi zachowaniami. Niestety wydaje się, że wielu nastolatków szuka w urbexie wrażeń, nie przestrzegając zasad i wykorzystuje tę pasję do zyskania popularności wśród rówieśników. Już z nagrywanych i zamieszczanych w internecie przez młodych ludzi filmów widać, że nie interesuje ich pasja historyczna, ale ryzykowne wyczyny, budzenie w innych emocji i przyciąganie uwagi przez pokazywanie niebezpiecznych zdarzeń i podawanie nieprawdziwych, budzących grozę informacji (archiwum.wroclife.pl). Przestrzeganie zasad „miejskiej eksploracji” zależy od dojrzałości nastolatka, a także od rozmów z rodzicami, którzy zanim bezwzględnie zakażą zajmowania się urbexem (co często przynosi odwrotne skutki), dowiedzą się, w jakim celu i w jaki sposób ich dziecko zajmuje się eksploracją.
Pasja czy niebezpieczeństwo?
„Jak nie w telefonie, to w pustostanie” – wzdycha mama 15-letniej Marty – „martwiłam się, że poprzednie lato córka spędziła „w internecie”, prawie nie wychodziła z domu, teraz boję się, że coś jej się stanie. Marta mówi, że zna zasady urbexu i będzie uważać. Dowiedziałam się, co robi, jak opublikowała filmik na TikToku. Jednak o swojej pasji mi nie powiedziała…”.
Znajomość zasad urbexu przez nastolatka i traktowanie go jako pasji, niestety nie wyklucza zagrożenia. Nastolatki zdają sobie z tego sprawę, dlatego często nie informują rodziców o swojej pasji. Eksploracja pustostanów sama w sobie jest niebezpieczna i niestety sprzyja ryzykownym zachowaniom, przez oddalenie od dorosłych i poczucie braku kontroli z ich strony w takich miejscach. Fizyczne niebezpieczeństwo to zapadające się podłogi, schody i dachy, ostre krawędzie, szkło, co może grozić urazami, kontuzjami i poważnymi wypadkami. Możliwość zakażenia bakteriami, grzybami w odpadach, zalegających w budynkach, zatrucia niebezpiecznymi substancjami, pijący, bezdomni mieszkający w pustostanach – to tylko niektóre zagrożenia przy zwiedzaniu opuszczonych budynków. Niestety, jak donoszą media, w pustostanach nie tylko dochodzi do wypadków, ale zdarzają się akty przemocy, gwałty, a także samobójstwa. Pustostany są wybierane przez młodzież jako miejsce spotkań, które niekiedy mają tragiczne zakończenie. W pustostanach realizują oni także modne internetowe challenge, które czasami przerastają siły fizyczne i psychiczne nastolatków. Nastolatek ma skoczyć z dachu, spędzić noc sam w pustostanie, zdarzają się też niebezpieczne podpalenia budynków (zyciebytomskie.pl). Nastolatki z depresją także angażują się w ryzykowne zachowania, a zwiedzanie pustostanów może dla nich stać się okazją do realizowania prób samobójczych (pokonajlek.pl).
Gdy moje dziecko zwiedza pustostany
Podejmowanie ryzyka jest nieodłączną częścią dojrzewania. Budzi zrozumiały niepokój rodziców i wychowawców, ale jednocześnie pomaga młodym ludziom opanować niektóre umiejętności potrzebne w dorosłym życiu, zaspokaja potrzebę doznań, przekraczania i testowania granic. Do klasycznych zachowań ryzykownych młodzieży należy używanie narkotyków, picie alkoholu i upijanie się, kradzieże i inne mniejsze wykroczenia, a także stosowanie przemocy wobec rówieśników. Zakres zachowań ryzykownych młodzieży zmienia się jednak wraz z rozwojem cywilizacyjnym i technologicznym. Specjaliści pracujący z młodzieżą zwracają również uwagę na zachowania autodestrukcyjne i samobójcze młodych ludzi, bezpośrednio zagrażające życiu i bezpieczeństwu młodych ludzi (Ostaszewski, 2022). Niestety do tych wszystkich zachowań może dochodzić w pustostanach.
Ważne jest podejście rodziców w przypadku wystąpienia zachowań ryzykownych. Konieczna jest rozmowa, wyjaśnianie niebezpieczeństw, ale także słuchanie dziecka i czasem ustalenie kompromisów, np. jeśli urbex to twoja pasja, ustalmy zasady, których będziesz przestrzegał.
Jak rozmawiać?
Rozmowa z nastolatkiem o urbexie powinna być otwarta i konstruktywna, uwzględniająca jego zainteresowania i obawy rodzica. Ważne jest, aby wyjaśnić potencjalne zagrożenia i niebezpieczeństwa, jednocześnie pokazując, że mamy zaufanie do jego rozsądku i odpowiedzialności. Poniższe zasady rozmowy można zastosować, gdy nastolatek przejawia także inne ryzykowne zachowania, np. pasjonuje się motocyklami i szybką jazdą, co grozi wypadkami, czy pasjonuje się modą i marzy o karierze fotomodelki, co sprzyja wykorzystaniu przez innych czy nieodpowiednim zachowaniom seksualnym.
1. Zacznij rozmowę od zainteresowań.
Zapytaj o ulubione miejsca, zdjęcia, filmy, czy artykuły. To pozwoli na nawiązanie kontaktu.
2. Słuchaj i staraj się zrozumieć.
Uważnie słuchaj argumentów nastolatka, nie oceniaj go. Spróbuj zrozumieć, dlaczego chce zajmować się urbexem.
3. Mów o uczuciach.
Powiedz nastolatkowi o swoich obawach.
4. Jeśli odmawiasz, wyjaśnij.
Gdy nie zgadzasz się na urbex, wyjaśnij swoje obawy, skupiając się na potencjalnych niebezpieczeństwach, ryzyku popełnienia przestępstwa (włamanie) i konsekwencjach.
5. Zachęć do poszerzania wiedzy.
Poleć artykuły, książki, filmy dokumentalne, które wyjaśniają niebezpieczeństwa i legalne aspekty tej aktywności.
6. Szukaj kompromisu.
Zamiast zakazywać, proponuj alternatywy, np. oglądanie dokumentów o urbexie, robienie zdjęć w legalnych miejscach, zaproponuj wspólną wyprawę lub udział w legalnych, dobrze przygotowanych wycieczkach do opuszczonych miejsc.
7. Wyjaśnij zasady bezpieczeństwa.
Jeśli kompromis jest możliwy, dokładnie wytłumacz zasady bezpieczeństwa podczas urbexu. Może to być lekcją zasad i zachętą do odpowiedzialnego działania.
• Zanim zaczniesz zwiedzać, zbierz jak najwięcej informacji o danym miejscu, poznaj przepisy prawne, związane z wybranym miejscem, podejmij próbę uzyskania zgody właściciela obiektu.
• Weź pod uwagę osobiste ograniczenia, jeśli np. masz lęk wysokości, unikaj miejsc takich jak: dachy, wysokie platformy, mosty czy wieże obserwacyjne.
• Powiedz o wyprawie swoim bliskim, co jakiś czas się z nimi kontaktuj.
• Rozglądaj się dokładnie po pomieszczeniu, w którym jesteś, by nie wpaść w jakąś dziurę, zostać przygniecionym przez belkę lub kawałek stropu, spotkać innych, niespodziewanych w obiekcie osób.
• Zabierz odpowiedni sprzęt: m.in. latarkę, rękawice, buty z grubą podeszwą itp., wygodne, ciepłe, ochronne, wodoodporne ubranie.
• Miej przy sobie apteczkę i naładowany telefon, by w razie konieczności wezwać pomoc.
Zakończenie
Zwiedzanie opuszczonych budynków to nie tylko grożące niebezpieczeństwo, ale w niektórych przypadkach, być może szansa na konstruktywną rozmowę, naukę odpowiedzialności, rozwój pasji dziecka i wspólnie z rodzicem spędzony czas. Choć nadmierna kontrola nie przynosi dobrych rezultatów, we współczesnych czasach śledzenie przez rodziców treści, zamieszczanych na profilach mediów społecznościowych, to ważne źródło informacji o tym, czym zajmuje się, fascynuje nastolatek. Warto jednak otwarcie wykazać zainteresowanie tymi treściami, pochwalić to, co nam jako rodzicom się podoba, nie śledzić dziecka za pomocą fałszywych profili. Budowanie zaufania, szczerość i rozmowa – to najlepsza profilaktyka zachowań ryzykownych.
Bibliografia
https://sukcespopoznansku.pl/pl/aktualnosci/urbex-wstep-wzbroniony/
https://nowosci.com.pl/ryzykowny-urbex-nastolatki-lubia-ryzykowac-i-wchodzic-tam-gdzie-wstep-wzbroniony/ar/c1-18976643
https://militaria.pl/porady/co-to-jest-urbex
https://adwokatmdp.pl/urbex-gdzie-konczy-sie-przygoda-a-zaczyna-naruszenie/
https://archiwum.wroclife.pl/czas-wolny/urbex-niecodzienna-pasja/
https://zyciebytomskie.pl/pl/757_styl-zycia/27304_internetowy-challenge-coraz-bardziej-niebezpieczny-dla-dzieci.html
https://pokonajlek.pl/depresja-u-nastolatkow/
Ostaszewski K. (2022). Zachowania ryzykowne polskich nastolatków. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Warszawa