Od wyśmiewania wyglądu po uderzenia i kradzieże – przemoc rówieśnicza wśród polskich nastolatków – raport z badań Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę

Agata Jabłonowska-Turkiewicz

Przemoc rówieśnicza nie jest zjawiskiem nowym, ale przybiera nowe formy i wykorzystuje nowe technologie. Zawsze wymaga interwencji, nigdy usprawiedliwiania. Doświadczenie przemocy nigdy nie hartuje i nie wzmacnia, choć z takim przekonaniem możemy się spotykać.

Przemoc ze strony rówieśników jest dla dziecka szczególnie dotkliwa, u nich przecież szuka uznania, zrozumienia i akceptacji. Jeśli jest obmawiane, wyśmiewane, wykluczane z grupy lub w skrajnych przypadkach doznaje przemocy fizycznej – cierpi. Nigdy w tej sytuacji nie powinno być pozostawione bez pomocy.

Przemoc rówieśnicza – powszechne doświadczenie w Polsce

W czerwcu bieżącego roku Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę opublikowała raport z badania dotyczącego przemocy rówieśniczej RÓWIEŚNICY, z którego wynika, że doświadczenie takie wśród polskich nastolatków jest zjawiskiem powszechnym (87% badanych uczniów doświadczyło w ciągu ostatniego roku przynajmniej jednej ze wskazanych form). Najczęściej wskazywane było wyśmiewanie i krytykowanie wyglądu (58%), a następnie otrzymywanie nieprzyjemnych informacji w internecie (56%). Ponad połowa badanych (53%) przyznała, że była celowo uderzona lub wykluczona z grupy lub aktywności w internecie. Co trzeci uczeń był zmuszony do zrobienia czegoś niechcianego (34%), co czwarty doświadczył kradzieży pieniędzy lub przedmiotu (28%). Największą częstotliwość dzieci wskazywały w przypadku wyśmiewania lub krytykowania wyglądu. Tego rodzaju przemocy doświadczały wielokrotnie w ciągu roku. Tylko 13% z badanych dzieci stwierdziło, że nie miało w minionym roku doświadczenia przemocy w ogóle.

Szczególnie dotkliwą formą przemocy jest tzw. bullying, czyli dręczenie rówieśnicze, polegające na celowym i powtarzalnym działaniu w układzie nierównowagi sił. W ten rodzaj przemocy zaangażowana jest na ogół grupa uczniów, występująca nie tylko w roli bezpośrednich agresorów, ale także świadków, którzy nie reagując – wspierają agresorów. W profilaktyce zachowań przemocowych wydaje się konieczne podkreślanie, że brak reakcji na przemoc jest współudziałem. W przypadkach występowania przemocy, pomocą objęte musi być przede wszystkim dziecko krzywdzone, ale też agresor oraz całe otoczenie, które akty przemocy widziało bądź słyszało o nich, ale nie zareagowało. 

Dlaczego młodzież nie reaguje

Z czego ta bierność może wynikać? W badaniu przeprowadzonym przez FDDS 50% ankietowanych uczniów stwierdziło, że nie zgłaszało przemocy, bo nigdy z nią się nie spotkało. Występuje zatem spora dysproporcja między deklaracją większości młodzieży (87%), że doznała przemocy, a odpowiedzią na kolejne pytanie o reakcje tj. „nie spotkałem się nigdy z taką sytuacją”. Prawdopodobnie uczniowie nie dysponują odpowiednią wiedzą, że dane zachowanie ma charakter przemocowy albo mają wątpliwości w tym zakresie. 35% młodzieży zgłosiło dorosłym sytuację, w której sami doświadczyli przemocy rówieśniczej lub byli jej świadkami, a 15% ankietowanych uczniów nie zgłosiło nikomu sytuacji, w której kolega/koleżanka zachował/ła się źle lub skrzywdził/ła kogoś innego, mimo że o tym wiedzieli. Najczęściej podawanym powodem niezgłaszania w tej grupie było stwierdzenie „nie uważałem tego za coś poważnego” (44%), „bałem/bałam się” (20%), „nie wiedziałem/am komu zgłosić” (11%) oraz „nie przyszło mi to do głowy” (25%).

Podjęcie reakcji w sytuacji przemocy rówieśniczej, np. powiadomienie nauczycieli o zaistniałej sytuacji, często mylone jest z donosicielstwem. Wiele młodych ludzi nie chce się wtrącać w „nie swoje” sprawy, mogą obawiać się o posądzenie „bycia konfidentem”. Obawa może wynikać też z groźby zemsty ze strony agresora. Badanie tych kwestii wnikliwie nie sprawdzało, ale możemy takie hipotezy postawić. Tym bardziej w programach wychowawczych warto podkreślać znaczenie prawidłowego reagowania na przemoc, z podkreśleniem, że brak reakcji doprowadza do jej eskalacji, nie zaś odstąpienia agresora od niewłaściwych zachowań. Ponadto uczniowie w każdej szkole powinni wiedzieć, komu mogą zgłosić sytuację, w której doświadczają lub są świadkami przemocy rówieśniczej.

Jak reagują dorośli?

W badaniu respondenci zostali też zapytani o reakcję, z jaką spotkało się zgłoszenie przez nich przemocy. Niestety 16% tych zgłoszeń zostało zignorowanych, a 23% uczniów, którzy zwrócili się o pomoc do nauczyciela, otrzymało od nich obietnicę podjęcia interwencji, ale ostatecznie nic nie zrobiono, czyli w sumie 39% uczniów, którzy liczyli na wsparcie w trudnej sytuacji, nie otrzymało go. Wobec powyższego nie dziwią kolejne wyniki, które pokazują, że zaufanie do kadry pedagogicznej w obszarze pomocy jest niskie – tylko 5% ankietowanych deklaruje chęć zgłoszenia trudnej sytuacji wychowawcy, a 2% szkolnemu pedagogowi lub psychologowi. Dzieci deklarowały najczęściej, że po pomoc zwróciłyby się do rodziców (41%) i przyjaciół (37%). 

Biorąc pod uwagę powyższe, warto wzmacniać kompetencje nauczycieli, wychowawców i specjalistów pracujących w szkole w zakresie reagowania na przemoc rówieśniczą i udzielania skutecznego wsparcia.

Dobra atmosfera w szkole – podstawa profilaktyki przemocy rówieśniczej

Klimat szkoły jest negatywnie skorelowany z występowaniem przemocy rówieśniczej. Im uczniowie ocenili go lepiej, tym rzadziej spotykali się tam z przemocą rówieśniczą. W placówkach o niskiej lub bardzo niskiej ocenie ich klimatu więcej uczniów doświadczało bullyingu oraz cyberbullyingu niż w tych, w których klimat był oceniany przez uczniów wysoko lub bardzo wysoko. Potwierdziło to wcześniejsze ustalenia z projektu RESQL, realizowanego w polskich szkołach w 2025 roku.

To ważne w kontekście profilaktyki przemocy rówieśniczej. Poza rozwiązaniami legislacyjnymi i wprowadzaniem szeregu zasad wewnątrzszkolnych, bardzo ważne jest budowanie środowiska szkolnego w oparciu o wzajemny szacunek, kulturę, zaufanie, nie zaś wzajemną rywalizację i zasadę „kto silniejszy, ten lepszy”.

Jest dużo do zrobienia

Polscy trzynastolatkowie zajmują szóste miejsce pod względem częstotliwości doświadczania przemocy wśród 44 krajów badanych przez WHO – Health Behaviour In School-aged Children (HBSC). W każdej grupie wiekowej polska młodzież znajduje się w pierwszej piątce krajów i regionów o najwyższym odsetku osób doświadczających cyberprzemocy. Na wysoką skalę problemu zwracały też uwagę międzynarodowe badania EU Kids Online (2020). Te dane wskazują na konieczność podjęcia wielkoobszarowej pracy nad rzecz poprawy bezpieczeństwa dzieci w środowisku szkolnym. Przeprowadzająca badanie Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę rekomenduje:

• wdrażanie kompleksowych programów profilaktycznych, np. program RÓWIEŚNICY, który rozwija empatię, kompetencje społeczne oraz umiejętność regulacji emocji,

• wzmacnianie pozytywnego klimatu szkoły,

• działania edukacyjne, pomagające uczniom rozpoznawać różne rodzaje przemocy,

• tworzenie jasnych i dostępnych procedur zgłaszania przemocy w szkołach, 

• wzmacnianie kompetencji nauczycieli i pracowników szkoły w zakresie reagowania na przemoc rówieśniczą,

• rozwijanie działań skierowanych do świadków przemocy, promujące odpowiedzialnośc za bezpieczeństwo rówieśników,

• rozwijanie działań profilaktycznych dotyczących bezpieczeństwa online oraz odpowiedzialnego korzystania z mediów społecznościowych.

*** Badanie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę zostało zrealizowane na masowej próbie 141 911 uczniów w wieku od 10 do 17 lat ze szkół podstawowych i średnich, które uczestniczyły w programie profilaktycznym RÓWIEŚNICY. Narzędziem do zebrania danych była ankieta, którą dzieci i młodzież wypełniała podczas zajęć lekcyjnych na komputerach szkolnych bądź przy użyciu urządzeń mobilnych z dostępem do Internetu w okresie listopad 2025 – luty 2026 r. 

Raport do pobrania na:

https://fdds.pl/wp-content/uploads/2026/06/Raport_Rowiesnicy_12_-6_2026.pdf