Młodzież – Profilaktyka – Rodzina

Wydarzenie zostało zorganizowane przez Komisję Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej oraz Komisję Zdrowia Senatu RP we współpracy z Instytutem Profilaktyki Zintegrowanej (IPZIN). Konferencja była połączona z jubileuszową V edycją wręczenia Ogólnopolskiej Nagrody „Złote Ogniwo” dla Profilaktyka Roku 2024. Tegoroczną laureatką została Lidia Kozdęba, kierowniczka Miejskiego Ośrodka Profilaktyki Uzależnień w Wągrowcu.

Wydarzenie, objęte honorowym patronatem Dyrektora Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, zgromadziło licznych praktyków, ekspertów i liderów zaangażowanych w działania profilaktyczne na rzecz młodzieży. Konferencja stała się też okazją do prezentacji najnowszej publikacji IPZIN: „MŁODZIEŻ – PROFILAKTYKA – RODZINA. Odpowiedź profilaktyki zintegrowanej na wyzwania współczesności”. Pozycja ta podsumowuje 25 lat rozwoju profilaktyki zintegrowanej, streszcza jej założenia i zawiera najnowsze wyniki badań IPZIN, dotyczące kondycji psychicznej, celów życiowych oraz planów prokreacyjnych młodzieży. Miesięcznik Remedium miał zaszczyt objąć to wydarzenie patronatem medialnym.

Głos polityków i ekspertów w sprawie młodego pokolenia

Konferencję otworzyli: Maciej Żywno, Wicemarszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Janina Sagatowska, Przewodnicząca Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej Senatu RP, Beata Małecka-Libera, Przewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu RP oraz Szymon Grzelak, prezes Fundacji Instytut Profilaktyki Zintegrowanej.

W gronie prelegentów znaleźli się prof. dr hab. Krystyna Romaniszyn z Instytutu Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Bartosz Kehl, kierownik Działu Profilaktyki i Edukacji Publicznej Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, dr Marek Babik, pedagog i profilaktyk z Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie i dr Roman Solecki, specjalista logoterapii z Krakowskiego Instytutu Logoterapii.

„Złote Ogniwo” – nagroda dla tych, którzy zmieniają rzeczywistość

Jednym z kluczowych momentów konferencji było wręczenie Ogólnopolskiej Nagrody „Złote Ogniwo” dla Profilaktyka Roku 2024. To wyróżnienie przyznawane przez Kapitułę Nagrody osobom, które swoją codzienną pracą wnoszą wyjątkowy wkład w rozwój profilaktyki problemów i zachowań ryzykownych dzieci i młodzieży, łącząc profesjonalizm z pasją, kreatywnością i wytrwałością. Poza stałymi, regulaminowymi zasadami konkursu, każda edycja konkursu odnosi się do aktualnych wyzwań społecznych. Tegorocznym tematem specjalnym był kryzys demograficzny w Polsce i prorodzinny wymiar działań profilaktycznych, przejawiający się w ukazywaniu wartości trwałej, szczęśliwej rodziny jako celu życiowego oraz w kształtowaniu postaw i kompetencji niezbędnych do budowania trwałych, pełnych szacunku relacji.

Tytuł Profilaktyka Roku 2024 otrzymała Lidia Kozdęba, kierowniczka Miejskiego Ośrodka Profilaktyki Uzależnień w Wągrowcu, za wieloletnie, konsekwentne i innowacyjne działania na rzecz dzieci i młodzieży. Laureatka z sukcesem buduje lokalną sieć współpracy. Jako członkini Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Zespołu Interdyscyplinarnego skutecznie angażuje społeczność lokalną i inspiruje swoimi działaniami inne gminy. Wraz z zespołem prowadzi świetlicę socjoterapeutyczną oraz punkt konsultacyjny ds. uzależnień behawioralnych. Stworzyła autorskie programy, takie jak: „Przyjaźń zamiast przemocy”, „Na skrzydłach przyjaźni” czy „Profilaktyczne piątki”, a w czasie pandemii zorganizowała w Wągrowcu pierwsze w Polsce wdrożenie działań profilaktycznych online skierowanych do młodzieży szkolnej. Laureatka otrzymała symboliczny łańcuch ze „Złotym Ogniwem” oraz nagrodę pieniężną w wysokości 10 tys. zł.

Tytuły finalistek konkursu przyznano Beacie Michalik, pedagog z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Wołominie oraz Danieli Bartosiak, nauczycielce, wychowawczyni i pedagog, współpracującej z Mazowieckim Samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli. 

Kapituła postanowiła także przyznać dwa specjalne wyróżnienia małżeństwom, które wspólnie podejmują misję profilaktyczną, dzielą pasję i stanowią piękny wzór życia rodzinnego. Otrzymali je Magdalena Guziak-Nowak i Marcin Nowak, rodzice sześciorga dzieci oraz Beata i Marcin Mądrzy, rodzice ośmiorga dzieci.

Kondycja psychiczna młodzieży, a kryzys marzeń o rodzinie i dzieciach

Badania IPZIN przeprowadzone w roku szkolnym 2023/24 wśród 21 265 uczniów w wieku 11–17 lat pokazują, że 61% dziewcząt i 49% chłopców określa swoją kondycję psychiczną jako średnią lub słabą, co oznacza jedynie niewielką poprawę w porównaniu z latami pandemii.

Równolegle obserwujemy niski i stale obniżający się poziom marzeń młodzieży dotyczących przyszłej rodziny i przyszłej, planowanej dzietności, dla której przyjęto termin „dzietności w marzeniach”. Tylko nieco ponad połowa badanych nastolatków jest przekonana, że chciałaby w przyszłości mieć dzieci. 27% nie ma jeszcze zdania na ten temat, a 22% dziewcząt i 17% chłopców stwierdziło, że nie chce mieć dzieci. W obliczeniach dla całej badanej próby współczynnik „dzietności w marzeniach” wynosi 1,63, co oznacza, że nawet na poziomie marzeń dzisiejsza młodzież jest daleka od wartości 2,1, która zapewniłaby Polsce w przyszłości zastępowalność pokoleń. Poziom pragnień związanych z liczbą dzieci w przyszłości, który był zbyt niski już w okresie przed pandemią COVID-19, obniżył się w trakcie pandemii i na tym poziomie się utrzymuje. Marzenia o rodzinie chłopców u progu okresu dojrzewania (11 lat) dają współczynnik „dzietności w marzeniach” równy 1,81, a o 6 lat starszych (17 lat) już tylko 1,66. Wśród dziewcząt 11-letnich współczynnik wynosi 1,69, aby wśród 17-latek spaść do zaledwie 1,39. Wraz z wiekiem i dojrzewaniem stopniowo maleją pragnienia nastolatków dotyczące liczby dzieci w przyszłej rodzinie. Szczególnie niepokoi ich bardziej gwałtowny spadek wśród dziewcząt.

 Z badań IPZIN wynika, że trzy najważniejsze sprawy w życiu nastolatka to rodzina, przyjaciele i zdrowie. Rodzina, w której młody człowiek aktualnie żyje, znajduje się wyraźnie na pierwszym miejscu. Za „bardzo ważną” uważa ją aż 82% dziewcząt i 83% chłopców. Nasuwa się wniosek, że pilnym zadaniem rodziców, nauczycieli, profilaktyków, jest pomoc młodym ludziom w przełożeniu przekonania o wielkiej wartości ich obecnej rodziny na pragnienie, by samemu stworzyć rodzinę w przyszłości. Pomocna w tej misji może być wiedza płynąca z badań, że dwa czynniki najsilniej wiążące się pragnieniem posiadania w przyszłości dzieci, to doświadczenie osobistego kontaktu z małżeństwem, którego miłość jest w oczach nastolatka dobrym przykładem oraz wiara/religijność.

Zintegrowane podejście do profilaktyki jako odpowiedź na wyzwania współczesności

Istota profilaktyki zintegrowanej polega na poszukiwaniu skutecznych sposobów zapobiegania wielu zagrożeniom jednocześnie i umiejętności postrzegania poszczególnych problemów i zachowań ryzykownych młodzieży w szerokim kontekście innych problemów i zachowań ryzykownych. Badania naukowe pokazują, że poszczególne problemy młodzieży współwystępują ze sobą i są ze sobą powiązane. Te same czynniki ryzyka są odpowiedzialne za pojawianie się wielu różnych problemów. Dzieje się tak dlatego, że w istocie problemy te są formą objawów, a ich przyczyny – indywidualne, rodzinne i społeczne – są często podobne. Co więcej, jak dowodzą badania naukowe, dla skutecznego zapobiegania różnym zachowaniom ryzykownym i problemom młodzieży kluczowe znaczenie mają te same czynniki chroniące – w szczególności związane z rodziną, szkołą i wiarą religijną.

Misją Instytutu Profilaktyki Zintegrowanej jest wspieranie rozwoju i zapobieganie problemom dzieci i młodzieży w duchu zintegrowanego podejścia do profilaktyki. IPZIN prowadzi badania nad młodzieżą, opracowuje programy profilaktyczne, bada ich skuteczność i monitoruje ich jakość, szkoli trenerów i nauczycieli oraz przygotowuje ekspertyzy i raporty dla instytucji centralnych i jednostek samorządu terytorialnego.

W ciągu 25 lat istnienia profilaktyki zintegrowanej w Polsce:

• Ponad 400 000 uczniów – uczestników programów – otrzymało wsparcie w rozwoju, narzędzia do radzenia sobie z problemami, motywację do realizacji celów i dążeń życiowych.

• Ponad 108 000 rodziców uzyskało profesjonalne wsparcie w realizacji trudnego zadania, jakim jest wychowywanie nastolatków.

• Ponad 73 000 nauczycieli zostało wzbogaconych o nową wiedzę o młodzieży i profilaktyce i wzmocnieni w swojej roli wychowawców.

• 1991 szkół otrzymało raporty z badań umożliwiające skuteczniejsze realizowanie zadań.

• Zostało przygotowanych 20 raportów i ekspertyz dla centralnych instytucji państwowych (Senat RP, MEN, MZ, MS, ORE, PARPA) dotyczących profilaktyki młodzieżowej.

Pełny tekst publikacji IPZIN: MŁODZIEŻ – PROFILAKTYKA – RODZINA. Odpowiedź profilaktyki zintegrowanej na wyzwania współczesności można pobrać na stronie internetowej do pobrania w dziale raporty i ekspertyzy na stronie IPZIN.

Nagranie z konferencji można obejrzeć w archiwum transmisji senatu:
https://av8.senat.pl/11konfKRPSSKZ2506171
https://av8.senat.pl/11konfKRPSSKZ2506172

Artykuł powstał na podstawie materiałów prasowych organizatorów.