Bilet szkolnego podróżnika
Aleksandra Stolarczyk
Koncepcja recentywizmu zakłada że „[…] świat rodzi się każdorazowo na nowo […] wraz z doświadczeniem, pomimo iż już raz w jakiś sposób […] istniał” (Czas w życiu człowieka, 2010, s. 39). Uczniowska eksperiencja to suma wydarzeń zainicjowanych sytuacją szkolną, relacji interpersonalnych, ciekawości poznawczej młodego człowieka i wzbudzonej nią kreatywności w eksploracji bogatego i różnorodnego świata.
Niniejszy artykuł to próba przedstawienia atrakcyjności podróży po meandrach wiedzy i emocji w autorskiej propozycji jej organizacji.
Kierunek: „… swego nie znacie”
W wymiarze linearnym podróż oznacza przemieszczenie się z miejsca A do miejsca B. Ta dosłowność może okazać się ciekawym wyzwaniem nie tylko przy okazji planowanych wycieczek klasowych i/lub szkolnych do innego miasta (lub państwa, w tym: w ramach współpracy międzynarodowej). Dla wielu stanowi ona przygodę poznawczą w rodzinnym mieście, w którym – choć wszystko znajduje się na wyciągnięcie ręki – bywa nieznane. Staram się więc przybliżyć swoim uczniom ciekawe miejsca na mapie kultury naszego grodu. Jednym z nich jest Galeria Sztuki „Wozownia”, która w 2024 roku w ramach 11. Międzynarodowej Wystawy Rysunku Studenckiego oferowała zwiedzającym przegląd prac „Rysować TERAZ”.
Tytuł ciekawie i refleksyjnie nawiązywał do usytuowania jednostki-artysty w przestrzeni „tu”, „mojej” teraźniejszości – i jej rozumienia. Interpretacja „teraz” pozwoliła zanurzyć się w świecie, który konstytuujemy i który kształtuje nas jako uczestników aktu komunikacji społecznej. Co ważne, próba (samo)identyfikacji w naszym „teraz” pomogła młodym adeptom sztuki dokonać interioryzacji swoich lęków i potrzeb w podróżny po współczesności.
Kierunek: literacki las (pomysłów)
Zdaniem Richarda Lazarusa „[…] emocja zawsze pojawia się jako rezultat rozbudowanego procesu rozumowania, w którym jednostka rozważa, jakie znaczenie ma dla niej to, co się aktualnie dzieje […]” (Łosiak, 2007, s. 92).
Twórcza praca z tekstem literackim może być dobrym narzędziem-katalizatorem procesu określenia wrażeń odbiorczych przez młodego czytelnika. Podróż z bohaterem (uczeń jako obserwator) lub w roli postaci (uczeń zaangażowany) pozwala przybliżyć problem literacki (kulturowy), zbudować most porozumienia między perspektywą autora (rys historycznoliteracki) a czytelnika, wreszcie – określić przeżycia adresata (w tym: rozwinąć jego kompetencje językowe). Łączę powyższe cele w zadaniu polegającym na transformacji romantycznej ballady Johanna Wolfganga Goethego Król Olch (tłumaczenie Stanisława Budzińskiego: https://poezja.org/wz/Johann_Wolfgang_Goethe/23296/Krol_Olch):
a) Proszę zapisać balladę w formie opowieści epickiej: a) jako ojciec, b) jako syn (do wyboru). Propozycja rozpoczęcia: Zapadał zmrok, wicher hulał po świecie, wraz z moim ukochanym synkiem/ojcem wracaliśmy lasem do domu. Nagle...
Poniżej propozycja Mateusza, obecnie ucznia klasy III szkoły ponadpodstawowej (zapis oryginalny):
Zapadł zmrok, wicher hulał po świecie. Wraz z moim ukochanym ojcem wracaliśmy lasem do domu. Nagle zacząłem czuć się dziwnie, niepokojąco wręcz. Intensywny ból głowy nie dawał mi trzeźwo myśleć.
Nagle wśród drzew dostrzegłem zarys sylwetki. Wydawało mi się, że pośród szumu wiatru słyszę dźwięki muzyki, śmiechy i szepty. Im bliżej domu byliśmy, tym wyraźniejsze stawały się te odgłosy. Gdy powiedziałem o tym ojcu, nie uwierzył, a sylwetka pośród drzew stawała się coraz prawdziwsza.
Głos pośród wiatru wabił mnie i obiecywał uwolnienie od bólu i niekończącą się zabawę z córkami Króla Olch. Pokusa była olbrzymia... Nie wierząc własnym zmysłom, ponownie zwróciłem się do ojca, lecz ten starał się rozwiać moje wątpliwości, mówiąc, że te wabiące mnie głosy, to nic innego jak moje senne majaczenie. Jak mogłem dowieść, że szepty i śmiechy oplatały mnie coraz ciaśniej, niczym liny? Poczułem jak bardzo brakuje mi tchu, jasne światło księżyca gasło coraz bardziej, ogarniała mnie miękka ciemność. Była tak kusząca, tak wabiąca...
Ostatnim wysiłkiem próbowałem wezwać ojca na pomoc. Czułem już dym z komina i znajome zapachy domu. W wyobraźni widziałem już matkę i rodzeństwo na progu domu. I kiedy wyciągałem już do nich ręce, połknęła mnie miękka ciemność szeptu Króla Olch.
Zaczęła się wieczna zabawa.
Następnie:
b) Proszę zaprojektować okładkę promującą Króla Olch. Należy uwzględnić co najmniej dwa elementy graficzne nawiązujące do utworu.
– drugie zadanie uwrażliwia na problem korespondencji sztuk, doskonali umiejętność uzasadniania i wzmacnia wrażliwość estetyczną ucznia. Przedstawiona poniżej praca eksponuje rolę światła w balansowaniu na granicy świata realistycznego (droga przez las) i fantastycznego (wyobrażenia tytułowego Króla Olch) oscylującego na krawędzi romantycznego widzenia oczami duszy.
Kierunek: Polska
Na koniec proponuję wiązkę ćwiczeń adresowaną do uczniów z doświadczeniem migracji, dla których język polski ma status języka obcego. Można je wykorzystać w bloku zajęć poświęconych właśnie podróży, ale na poziomie nie niższym niż średniozaawansowany.
1. Proszę uzupełnić:
PODRÓŻ
W jakim celu? ...................................................................
Cel: rozwijanie umiejętności Formułowania zdania okolicznikowego
Z kim? .........................................................................
Cel: utrwalenie użycia form N. l.poj i l.mn.
Dokąd?.............................................................................
Cel: doskonalenie użycia przyimków
Czym?..............................................................................
Cel: przypomnienie nazw środków transportu oraz zastosowanie N. l.poj.
2. O podróży dokąd/O podróży czyjej/O jakiej podróży może być ta książka? Proszę wywnioskować na podstawie tytułów:
a) Podróż za jeden uśmiech (Adam Bahdaj);
b) Stepy akermańskie (Adam Mickiewicz);
c) Wędrówką życie jest człowieka (Edward Stachura);
d) Podróże z Herodotem (Ryszard Kapuściński);
Uwaga: W powyższym wyborze uwzględniłam wyłącznie autorów polskich – przegląd tytułów pozwala zaznajomić uczących się języka polskiego z elementami naszej kultury.
3. Proszę przekształcić, zastępując zaznaczone fragmenty sformułowaniami synonimicznymi.
Uwaga: Wybór zdań z: O podróżowaniu [Z Ryszardem Kapuścińskim rozmawia Maria Malatyńska, „Przekrój” 1999, nr 51-52 (2843-44), s. 32-33.
Przykład: Podróże kształcą. Podróże uczą (np. innej kultury, zachowania), są źródłem wiedzy.
1) Na jakim etapie oglądania nowych światów pan już wie, co jest istotą obserwacji?
…………………………………………………………
2) Gdy przyjeżdża się do jakiegoś kraju po 10 czy po 20 latach nieobecności i widzi się, że już niemal wszystko jest nowe, to tym bardziej uzasadniona jest ta ustawiczna pokusa, ustawiczna próba, by ukazać świat „w ruchu”.
…………………………………………………………
3) W Egipcie istnieje specjalna policja do ochrony turystów, niepozwalająca im oddalać się od miejsca, w którym przebywają, nawet na krok.
…………………………………………………………
4) Być może […] przeżywa moment jedyny w całym swoim życiu, a więc wszystko powinien zaobserwować i wszystko zapamiętać. Ile się tylko uda poznać, a nawet więcej – musi w siebie wchłonąć!
…………………………………………………………
5) W tym momencie razem z moją książką żyje on [czytelnik – dop. A.S.] właśnie takim pragnieniem poznania.
…………………………………………………………
4. Proszę sporządzić mapę skojarzeń: „Komu w drogę, temu czas”.
5. Proszę przygotować ulotkę reklamującą polskie biuro podróży. Należy w niej uwzględnić:
a) nazwę (z ustnym uzasadnieniem pomysłu) i adres;
b) informacje o rekomendowanych kierunkach podróży (kraje i/lub miasta na terenie wybranego kraju) oraz środkach transportu;
c) cennik (uwzględniający czas trwania pobytu, koszt noclegu, atrakcje – w tym: bilety wstępu);
Ocenie podlega poprawność językowa, prezentacja materiału, estetyka wykonania pracy oraz dodatkowe walory artystyczne (np. logo).
Uwaga: Na wykonanie zadania 5. w warunkach klasowych, w 8-osobowej grupie (lektorat), należy przeznaczyć 3 godziny dydaktyczne (pomysł [w tym wyszukanie i selekcja informacji] – realizacja – przedstawienie]. W zespołach liczniejszych sugeruję pracę w grupie dwuosobowej.
Ćwiczenie daje możliwość zareklamowania swojego kraju/rodzinnego rejonu geograficznego/miasta po polsku.
Złota myśl w plecaku
Podjęcie trudu podróży wymaga odwagi stawienia czoła nowemu, nieznanemu, niekiedy – zapomnianemu. Nie sposób zdobyć się na pierwszy odważny krok bez wsparcia i pomocy (w tej roli nauczyciel i rówieśnicy jako współtowarzysze) oraz – co ważne – dociekliwości poznawczej szkolnego podróżnika, który kieruje się ku temu, co mój uczeń nazywa mądrością:
Mądrość
Słowa wypowiedziane w odpowiedniej godzinie.
Gesty zrobione w odpowiednią stronę.
Skarb ukryty głęboko w Nas samych.
Mądrość,
nieopisana moc zdobycia wszystkiego.
(Rafał, uczeń klasy I szkoły ponadpodstawowej, kwiecień 2025 roku)
Bibliografia do artykułu dostępna w Redakcji.
Autorka jest doktorem nauk humanistycznych, nauczycielem języka polskiego w Toruńskim Technikum Informatycznym i Toruńskim Liceum Ogólnokształcącym, lektorem języka polskiego jako obcego z doświadczeniem pracy za granicą.